Onuncu Kent | Hüseyin ŞİMŞEK | » Biyografi / Kimdir?

Cem Sultan Kimdir

Hüseyin Şimşek — Mon, 06 Feb 2012 18:08:15 +0000

Türk şehzadesi (Edirne 1459-Napoli 1495). Fatih Sultan Mehmet’in küçük oğlu olan Cem Sultan (Cem de denir), Kastamonu sancakbeyliğine getirilip (1469), babasının Uzun Hasan’la savaştığı sırada, Rumeli’yi savunmakla görevlendirildi (1473). Karaman beylerbeyliği yapıp (1474), Gedik Ahmet Paşa, Frenk Süleyman Paşa, vb. değerli devlet adamlarını çevresine topladı; sadrazam Karaman! Mehmet Paşa’nın desteğini sağladı. Mehmet II ölünce (3 Mayıs 1481), Karamani Mehmet Paşa, bazı yeniçeri ileri gelenlerinin isteğine uyarak bir yandan Amasya’deki Bayezit’e haber gönderirken, bir yandan da Cem’e haber saldı; ne var ki Cem’e gönderilen haberciyi Anadolu Beylerbeyi Sinan Paşa yakalayıp, öldürttü (durumu öğrenen yeniçeriler, Karamani Mehmet Paşa’yı da öldürdüler). Ağabeyi Bayezit’in İs tanbul’da bulunduğu sırada Bursa’yı ele geçiren Cem Sultan, adına hutbe okutup, Karamanoğullarının desteğini sağladıysa da, Yenişehir ovasında Bayezit’e yenildi (20 Haziran 1481). Memluklara sığınıp, Kahire’ye Kayıtbay’ın yanına giderek (25 Eylül 1481), Karamanoğlu Kasım Bey’in ve Ankara sancakbeyi Mehmet Bey’in halkın Bayezit’i istemediğini bildiren haberleri üstüne, Memluk ileri gelenleri karşı çıktıkları halde Anadolu’ya döndü ve Konya’yı kuşattı. Mehmet Bey’in, Ankara’ya giderken Sivas Beylerbeyi Süleyman Paşa tarafından öldürüldüğünü ve Bayezit’in büyük bir orduyla yaklaştığını haber alınca, Karaman yakınındaki Taşeli’ne çekilip, Rodos şövalyelerine sığınmak zorunda kaldı (1482). Fransa yoluyla Macaristan’a gönderileceğini sanarak, Fransa’ya gittiyse de, Bayezit’in Macaristan’a gönderilmemesi için elçiler ve casuslar göndermesi üstüne, kendisi için Bourgneuf yakınında yaptırılan CrosseTour (ya da Tour de Zizimi) adlı kaleye kapatıldı ve yedi yıl orada yaşadı. Papalık ile Rodos şövalyeleri tarafından “hıristiyanlığın çıkarları için” Roma’ya götürülüp (1489), Bayezit’in papaya yılda 40 000 altın vermeyi önermesi ve üç yılın tutarını peşin göndermesi üstüne bu kez Roma’da gözaltında tutuldu. İtalya’yı istila ederek (1494) Roma’ya girdikten sonra, bir Haçlı seferi düzenlemek isteyen Fransa Kralı Charles VIII tarafından Napoli seferine götürüldüyse (1495) de, yolda hastalanarak, Napoli’de öldü (bir söylentiye göre, Bayezit’in isteğiyle papa tarafından zehirletilmiştir). Cesedi 1499′da Bursa’ya getirilerek, ağabeyi Şehzade Mustafa’nın türbesine gömüldü.

Farsça ve Türkçe iki Divan’ı, Cemşidü Hurşidad bir mesnevisi, bir fal kitabı bulunan Cem Sultan’ın, şiirlerinde Ahmet Paşa’nın etkisinde kaldığı kabul edilir. Kimi gazel ve kasidelerinde bu etki belirgin olmakla birlikte, özellikle gurbetteyken yazdığı şiirlerinde vatanından uzakta yaşamak zorunda kalmış bir insanın duygularını yansıttığı, çektiği acıyı dile getirdiği görülür.

Celalettin Harzemşah Kimdir

Hüseyin Şimşek — Sun, 05 Feb 2012 18:34:41 +0000

Harzemşahlar (ya da Harizmşahlar) devletinin son hükümdarı (öl. Silvan yakını 1231). Alaettin Muhammet Bin Tekiş’in büyük oğlu olan Celalettin Harzemşah, babasının hükümdarlığı döneminde Gür genel valiliği yapıp, Cengiz Han’ın kuvvetlerini iki kez(1216 ve 1218) püskürtmeyi başardı. 1220′de tahta çıkıp, bazı komutanların kardeşleriyle anlaşmaları üstüne Horasan’a kaçarak, topladığı orduyla Cengiz ordularını bir kez daha yenilgiye uğrattı (1221). Üç yıl Hindistan’da kalıp, 1224′te Harzem’e dönerek, Abbasi halifesi Nasır’ın ve Azerbaycan atabeyi Özbeg’in ordularını art arda yendi ve Tebriz’i ele geçirdi (1225). Tiflis’i de alıp (1226), Moğollar’ı Isfahan önünde bir kez daha bozguna uğrattıysa 3a, kaçan Moğol birliklerini kovalarken tuzağa düştü ve güçlükle kurtularak Luristan’a kaçmayı başardı (1225). Topladığı orduyla İsfahan’a dönüp, ayaklanan süvarileri yendikten (1229) sonra, Ahlat’ı yağmaladı (1230). Bunun üstüne, el-Melikıül-Eşref’le ittifak yapan Alaettin l Keykubad’a Yassıçimen’de yenilip (1230), Azerbaycan’a kaçtı. Baskınlarına uğradığı Moğol birliklerinden kaçmaya çalışırken, Silvan yakınlarında, kardeşi Ahlat’ta öldürülmüş bir köylü tarafından öldürüldü. Ölümünden sonra, Harzemşahlar devleti ortadan kalktı.

Ali Fuat Cebesoy Kimdir

Hüseyin Şimşek — Sun, 05 Feb 2012 18:31:20 +0000

Türk subayı ve devlet adamı (İstanbul 1882- ay.y. 1968). Roma’da askerî jataşelik yapıp, Balkan Savaşı sırasında Yanya savunmasında yaralanan Ali Fuat Cebesoy, Birinci Dünya Savaşı’nda fırka ve kolordu komutanlığında bulundu ve başarısından ötürü mirlivalığa yükseldi. Savaştan sonra Anadolu’ya geçip (Amasya kararları alındığı sırada M. Kemal’in yanındaydı), Umum Kuvayı Milliye başkomutanlığı ile TBMM üyeliği ve Batı Cephesi komutanlığı, Moskova büyükelçiliği (1920), İkinci Ordu müfettişliği yaptı. Askerlikten ayrıldıktan (1924) sonra Konya milletvekilliği, TBMM başkanlığı yapıp (1947), 1960′a kadar sürekli milletvekilliğine seçilerek, 27 Mayıs’tan sonra siyasetten çekildi. Kurtuluş Savaşı konusunda en güvenilir belgeler arasında sayılan anılar yayınladı: Milli Mücadele Hatıraları (1953), General Ali Fuat Cebesoy’un Hatıraları (2 cilt, 1957, 1900), Sınıf Arkadaşım Atatürk (1967).

Jimmy Carter Kimdir

Hüseyin Şimşek — Sun, 05 Feb 2012 18:29:35 +0000

ABD’li devlet adamı (Plains, Georgia 1924). ABD Denizcilik Akademisi’ni mühendis olarak bitiren Jimmy Carter (asıl adı James Earl Carter Jr.’du), Deniz Kuvvetleri’nde nükleer denizaltıların yapımında çalıştı. Babasının ölümünden sonra istifa edip (1953), ailenin geniş yerfıstığı tarlalarının yöneticiliğini üstlendi. Demokrat Parti’den Senatörlük (1962-1966), Georgia valiliği (1971-1975) yapıp, G. Ford’a karşı Demokrat Parti’den aday gösterildiği 1976 seçimini kazanarak, ABD başkanlığına seçildi.

Başkanlık dönemi. Carter’ın başkan seçilince karşılaştığı en ciddi sorunlar, Vietnam Savaşı ve watergate öncesine oranla, parti disiplinine ve başkanın siyasetine çok daha duyarlı davranan Kongre’yle görüş ayrılıkları oldu: Yeni ulusal enerji siyasetiyle ilgili girişimleri, Kongre’de birçok değişikliğe uğradıktan sonra, hiç kimseyi hoşnut etmeyen sıradan kararlara dönüştürüldü; (sağlık hizmetlerini yenileştirme tasarısı da Kongre tarafından geri çevrildi.

Başkanlığının ikinci yılında, halkın sarsılmaya başlayan görevini Panama Kanalı’nın denetiminin Panama’ya devredilmesiyle ilgili kararıyla yeniden kazanıp, kişisel girişimleri sonucunda İsrail ve Mısır arasında 26 Mart 1979′da barış antlaşması imzalanmasını, SSCB’yle 18 Haziran 1979′da Stratejik Silahların Sınırlandırılması’yla ilgili anlaşmanın (Salt II) imzalanmasını sağladı (ama bu antlaşma, ABD senatosu tarafından onaylanmadı).

1980′de Afganistan’ın Sovyet birlikleri tarafından işgaline sınırlı bir ticaret ambargosuyla ve Moskova’daki 1980 Olimpiyatlarına ABD sporcularının katılmamasıyla yanıt verip, 24 Nisan 1980′de İranlıların rehin aldıkları ABD’lileri kurtarmak için girişilen harekâtın başarısızlıkla sonuçlanması üstüne, kamuoyunun büyük tepkisiyle karşılaştı (Dışişleri bakanı Cyrus Vance de istifa etmek zorunda kaldı).

1981 ‘de toplumsal programlardan çok askerî harcamalara ağırlık vermesi sonucu, partisi içinde de ciddi bir muhalefetle karşı karşıya kalıp, yönetiminin son ayında, İran’la görüşmeler sonucunda Tahran’daki rehinelerin serbest bırakılmasına karşın, 4 Kasım 1980′deki başkanlık seçimlerinde, Cumhuriyetçi Parti adayı Reagan karşısında ağır bir yenilgiye uğradı. Görevini devrettikten sonra, Emory Üniversitesi’nde ders verip, birkaç kitap yayınladı: whyNotthe Best Neden En İyisi Olmasın, 1975), Keeping Faith (Sadık Kalma, 1982), Negotiations (Görüşmeler, 1984), An Outdoor Journal (Ev Dışı Günlüğü, 1988). Mayıs 1988′de, Panama’daki seçimlere ABD gözlemcisi olarak gönderildi.

Behice Boran Kimdir

Hüseyin Şimşek — Sat, 04 Feb 2012 18:56:56 +0000

Türk kadın toplumbilimcisi ve siyasetçisi (Bursa 1910-Brüksel 1987). ABD’de toplumbilim okuyan Behice Boran, Ankara Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde doçentliğe atandı (1939). Sol görüşlü Yurt ve Dünya, Adımlar adlı dergilerin çıkarılmasında görev alınca fakülteden uzaklaştırılıp (1918) Türkiye Barışseverler Derneği’ni kurdu (1950). Dernek Kore’ye asker gönderilmesini kınayınca, öteki yöneticileriyle birlikte, 15 ay ağır hapis cezasına çarptırıldı (1951). Türkiye İşçi partisine (TİP) girip (1961), yönetim kuruluna ve merkez yönetim kurulu üyeliğine seçildi. Milletvekilliği (1965-1969), parti genel sekreterliği (1970) ve genel başkanlığı (1970) yapıp, 12 Mart’tan sonra TİP anayasa mahkemesince kapatılınca (1971), dördüncü kongreye katılan delegelerle birlikte 13 yıl hapis cezasına çarptırıldı; ama genel aftan yararlanıp, serbest bırakıldı (1974). Türkiye İşçi Partisi’nin yeniden kurulmasına katkıda bulunup, parti genel başkanlığına getirildiyse (1975) de, 12 Eylül sonrasında yurt dışına çıktı ve “yurda dön” çağrısına uymadığı için yurttaşlıktan çıkarıldı. Yurt dışında TİP’in TKP ile birleşme çalışmaları yürüttüğü sırada öldü ve cenazesi Türkiye’ye getirilerek İstanbul’da gömüldü.

Barbaros Hayrettin Paşa Kimdir

Hüseyin Şimşek — Wed, 25 Jan 2012 16:35:43 +0000

Türk denizcisi (Midilli 1467-İstanbul 1546). Sipahizade Yakup Ağa’nın oğlu olan Barbaros Hayrettin Paşa (asıl adı Hızır’dır), gemilerle ticaret yapıp, Rodos şövalyelerine tutsak düşen ağabeyi Baba Oruç’u kurtarmak için çaba harcadı. Selim l’in kardeşi Korkut’un yurt dışına kaçmasını engellemek için ticaret gemilerinin Türk limanlarına girip çıkmasını yasaklaması üstüne, ağabeyiyle birlikte Cerbe adasına yerleşip, Tunus sultanı Ebu Abdullah Muhammet V’e vergi ödemeyi kabul ederek Tunus limanı ağzındaki Halk el-Vad kalesinde barınma izni aldı. İki kardeş korsanlığa başlayıp, ünlü Türk reislerini çevrelerine toplayarak, Yavuz Sultan Selim’e armağanlar gönderdiler (1515); karşılığında donatılmış iki kadırga aldılar. Şerşel (Cecel) ve Cezayir’i ele geçirdiler (1516); Tlemsen’i geçici olarak işgal ettiler. Oruç Reis’in, Tlemsen’de, Araplar ve İspanyollarla yapılan savaşlar sırasında şehit düşmesinden sonra, Hızır Reis, Cezayir emiri olup, Yavuz Selim’e yeniden hediyeler gönder.erek Osmanlı devletinden yardım istedi (1519). Emirlik beratı, sancak, hilat, biraz asker ve araç gereç gönderilerek, Anadolu kıyılarından asker toplama izni verildiyse de, Cezayir Arapları arasında isyanlar başlayınca, kara savaşlarıyla uğraşmak istemeyip, Cezayir’i bırakarak, Şerşel’e çekildi (1524) ve 40 gemilik bir donanma oluşturarak, Avrupa kıyılarına dehşet saçmaya başladı. Çok geçmeden Kuzey Afrika’daki bazı kentleri de yönetimine alıp, Cezayirlilerin bir bölümünü yanına çekerek Cezayir’i yeniden denetimine aldı (1527). İspanyolların elindeki Adakale’yi (Penon) ele geçirip (1530), İspanya’da Hıristiyan baskısı altında yaşayan 70 bin Endülüslü Müslümanı Cezayir kıyılarına taşıdı. Andrea Doria’nın, Osmanlılardan İnebahtı, Koron, Balgabadra (Patras) kalelerini alması üstüne, Kanuni Sultan Süleyman tarafından İstanbul’a çağırılıp, Cezayir’in yönetimini evlatlığı Hasan Ağa’ya bırakarak, güçlü bir donanmayla yola çıktı ve Avrupa kıyılarını yağmalayarak Navarin’de Kaptanıderya Kemankeş Ahmet Paşa’yla buluştu. İstanbul’a gelerek büyük bir törenle karşılandı (1533). Cezayir beylerbeyliği hilatı giydirilip, kaptanıderyalık verilmesinden sonra, Tunus’u ele geçirmek için yola çıkarak (1534), İtalya kıyılarını yağmaladıktan sonra Tunus kentini aldı. Tunus Beyi Hasan’ın Karl V’ten yardım istemesi üstüne kurulan Haçlı donanması Halk el-Vad adasını işgal edince, Tunusluların ihanetine uğradı ve büyük kayıplar vererek Cezayir’e çekilmek zorunda kaldı. Kısa süre sonra, 32 gemiyle ispanyol kentlerini ve kalelerini yakıp yıkarak, ispanyolların Tunus’tan aldıkları müslüman tutsakları kurtardı. İstanbul’a dönüp, 1536′da yeni bir donanmayla Akdeniz’e açıldı ve Akdeniz’deki birçok adayı ele geçirdi ya da yakıp yıktı. Bunun üzerine Papalık, Venedik, Ceneviz, Malta, İspanya, Portekiz’in birleşerek oluşturdukları ve yeniden Andrea Doria’nın komutasına verdikleri donanmayı Preveze deniz savaşında bozguna uğratarak (Eylül 1538),Akdeniz’deki Osmanlı egemenliğini kesinleştirdi. İmparator Kari V’in yeni bir donanmayla Cezayir’e düzenlediği saldırıyı (1541) da püskürtüp, Kanuni’nin, Kari Ve karşı Fransa kralı François l’e yardım etmeye karar vermesi üstüne, 114 gemilik donanmasıyla Akdeniz’e açıldı (40 gemilik Cezayir donanması da ona katıldı). Messina, Reggio ve Gaeta’yı yakıp yıkarak, Roma’nın iskelesi Ostia’yı ele geçirdi ve Cenevizlilerin elinde tutsak bulunan Turgut Reis’i kurtardıktan sonra Marsilya’ya ulaştı (1543). Fransız donanmasıyla işbirliği yaparak Nice’i alıp (20 Ağustos 1543), Kari V’i, François l ile Crepy antlaşmasını imzalamak zorunda bıraktı. İstanbul’a dönüp (1544), iki yıl sonra öldü ve Beşiktaş’taki türbesine gömüldü.

Baki Kimdir

Hüseyin Şimşek — Wed, 25 Jan 2012 16:10:46 +0000

Türk şairi (İstanbul 1526-ay.y. 1600). Fatih camisi müezzinlerinden Mehmet’in oğlu olan Baki (asıl adı Mahmut Abdülbaki’dir), babası tarafından önce bir saracın yanına çırak olarak verildiyse de, bir süre sonra medresede okumak fırsatını buldu. Daha ondokuz yaşındayken, Zati’nin beğendiği bir şair olarak ün saldı. 1552′de Süleymaniye müderrisi Kadızade Şemsettin Efendi’nin derslerine girmeye başladı ve onun koruyuculuğuna sığındı. 1554′te sunduğu bir kasideyle Nahçıvan seferinden dönen Kanuni’nin dikkatini çekip, daha sonra, Halep kadılığına atanan hocasıyla birlikte İstanbul’dan ayrıldı (1555). Dönüşünü (1559) izleyen yıllarda, önce danişmend (1561), ardından müderris olup (1563), Süleymaniye müderrisliğinde, Edirne (1576), Mekke (1579), Medine (1580), İstanbul (1584) kadılıklarında, Anadolu (1586) ve Rumeli (1592) kazaskerliklerinde bulundu.

Baki’nin şiiri, yaşamından, içinde bulunduğu ruh halinden ayrı düşünülemez; şeyhülislâm olma konusundaki tutkusu bilinmeden, kasidelerindeki övgü ya da Kanuni mersiyesinde dile getirdiği üzüntü açıklanamaz. Zevke ve eğlenceye düşkünlüğü de gazellerini etkilemiştir. Dili kullanırken gösterdiği titizlik ve vardığı ses bütünlüğü, şiirinin yüzyıllar süren etkisini açıklar. Yaşadığı çağ, her anlamda büyük bir çağ olduğundan, Baki’nin şiiri de büyüklüğü dile yansıtmış, sesin yanında rengi, hattâ betimlemelerde resmi yakalamıştır.

Başlıca yapıtları: Divan (ilk kez taşbasması olarak eksik ve yanlış bir basım, 1859; Sadettin Nüzhet tarafından, 1935; Rudolf Dvorak tarafından Baki’s Diwan, Ghazelijjat, adıyla, Leyden 1908), Fezail üc-Cihad (Arapça’dan çeviri, müslümanları savaşa teşvik amacıyla), Mealim ül-Yakin(İmam Şebabettin Ahmet’ten çeviri, genişletilmiş ve değiştirilmiş bir siyer kitabı), Fezail-i Mekke (Kutbettin Muhammet’ten çeviri, Mekke tarihi).

Asım Bezirci Kimdir

Hüseyin Şimşek — Fri, 20 Jan 2012 18:07:20 +0000

Türk yazarı (Erzincan 1927- Sivas 1993). İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümünü bitiren (1950) Asım Bezirci, bir özel şirketin büro işlerinde çalıştı (1953-1957). Askerliğini yaptıktan sonra da muhasebeciliği sürdürdü. Sivas’ta düzenlenen Pir Sultan Abdal Şenlikleri sırasında sanatçıların kaldığı bir oteli aşırı dinci bir grubun ateşe vermesi sonucu, 36 kişiyle birlikte yanarak öldü.

Gerçek gazetesinde siyasal fıkralar yazarak, çeviriler yaparak yazı hayatına giren (1950) Asım Bezirci, eleştirilerinde nesnel ve bilimsel bir eleştiri anlayışına bağlı kalarak, hem bu anlayışın öncülüğünü, kuramcılığını, uygulayıcılığını yapmış, hem de kendisine yöneltilen eleştirileri tartışmış, nesnel-bilimsel anlayışı Marksçı anlayışla birleştirme yolunda bazı uygulamalarda bulunmuştur.

Başlıca yapıtları: Edip Cansever (inceleme, Hüseyin Cöntürk’ün Turgut Uyar incelemesiyle birlikte, 1961), Abdülhak Hamit ve Tarih /Yahut Endülüs Fethi (fakülte bitiriş tezinin genişletilmiş basımı, 1966), Ahmet Haşim (inceleme, 1967), Nurullah Ataç (inceleme, eleştiri anlayışıyla ilgili yazılar, 1968), On Şair On Şiir’(1971), Metin Eloğlu (inceleme, 1971), Sabahattin Ali (inceleme, 1974), Bilimden Yana Sosyalizme Doğru (1976), Pir Sultan (inceleme, 1986), Şairlerimizin Diliyle Barış (1987), Rıfat İlgaz (inceleme, 1988; 1989 Ferit Oğuz Bayır Ödülü), Deyimlerimizin Sözlüğü (1990), Nâzım Hikmet 1993)

Halide Edip Adıvar Kimdir

Hüseyin Şimşek — Thu, 19 Jan 2012 20:07:08 +0000

Türk kadın romancısı (İstanbul 1882-ay.y. 1964). Reji nazırlarından Mehmet Edip Bey’in kızı olan Halide Edip Adıvar, Üsküdar Amerikan Kız Koleji’nin son sınıfındayken matematikçi Salih Zeki’yle evlendi. Okulu bitirince (1901, gazete ve dergilerde yazılar yayınlayıp, 31 Mart )olayı sırasında yazılarından dolayı kara listeye alındığını öğrenince, çocuklarıyla Mısır’a kaçtı. Oradan İngiltere’ye geçip, olaylar bastırılınca döndü. Salih Zeki ikinci bir kadınla evlenmek isteyince eşinden ayrılıp (1910), Darülmuallimât’ta görev aldı; Vakıf Ocağı çevresinde gelişen Türkçülük akımıyla ilgilendi. Cemal Paşa’nın çağrısıyla Suriye’ye gidip (1916), kız okullarının kurulmasında çalıştı. Ertesi yıl babasına verdiği vekâletle A. Adnan Adıvar ile evlenip, İstanbul’a dönünce (1918) Darülfünun’da Batı edebiyatı dersi verdi. Yunanlıların İzmir’e girmesi üstüne düzenlenen Fatih ve Sultanahmet mitinglerinde konuşmalar yapıp (1919), İstanbul işgal edilince eşiyle Anadolu’ya geçti ve Atatürk’ün karargâhında göreve başladı. Cumhuriyet döneminde Halk Fırkası’na karşı muhalefete geçen eşinin düşüncelerini destekleyip, İngiltere’de bulundukları sırada eşi İzmir suikastıyla ilgili görülerek yokluğunda yargılanmaya başlanınca (1926), Atatürk’ün ölümüne kadar Türkiye dışında yaşadı. Bu süre içinde İngiltere, Fransa ve ABD üniversitelerinde ders verdi. Türkiye’ye dönünce, İstanbul Edebiyat Fakültesi’nde İngiliz Dili ve Edebiyatı profesörlüğüne getirildi (1939). 1950′de Demokrat Parti listesinden bağımsız İzmir milletvekili seçilip, 1954′te üniversitedeki görevine döndü.

1908′de Halide Salih imzasıyla önce Tanin’de, sonra Musavver Muhit, Şehbâl gibi dergilerde sürekli yazılar yayınlayan Halide Edip Adıvar’ın, 1897′de Mader adlı bir çevirisi yayınlanmıştır. Çingene Kız adlı, yazılmış (1896) ama basılmamış bir yapıtı ile Ruh-ı Mütehaccir adını verdiği araştırmaları da ilk yapıtları arasındadır. Romanlarıysa 1910′dan sonra yayınlanmıştır.

İlk romanlarında bireysel duyguları işleyen ve kadın ruhunun özelliklerini yansıtmaya çalışan Halide Edip, Kurtuluş Savaşı yıllarından sonra toplumsal alana yönelmiş, vatan sevgisini, kurtuluş ülküsünü destanlaştırmıştır. Sinekti Bakkalla birlikte, belirli tarihsel dönemlerin toplumsal özelliklerini öne alarak, gelenek ve göreneklerin yön verdiği yaşama düzenini konu edinen töre romanları yazmıştır. Konuları bakımından üç kümeye ayrılan romanlarının tümünün ortak özelliği, farklı biçimlerde de olsa, sevgi temasının işlenmesi, ruh çözümlemelerine yer verilmesi, dil ve anlatımın savruk, özensiz olmasıdır.

Romanları: Seviyye Talib (1910), Raik’in Annesi (1910), Handan (1912), Yeni Turan (1912), Mev’ud Hüküm (1918), Ateşten Gömlek (1922), Kalb Ağrısı (1924), Vurun Kahpeye (1926), Zeyno’nun Oğlu (1928), Sinekti Bakkal (1936; aynı yıl İngiltere’de The Clown and His Daughter adıyla yayınlandı; 1942 CHP Roman Mükâfatı), Yol Palas Cinayeti (1937), Tatarcık (1939), Sonsuz Panayır (1946), Döner Ayna (1954), Akile Hanım Sokağı (1958), Hayat Parçaları (1963).

Öykü kitapları: Harap Mabetler (1911), Dağa Çıkan Kurt (düzyazılarla birlikte, 1922).

Abdülhak Adnan Adıvar Kimdir

Hüseyin Şimşek — Thu, 19 Jan 2012 20:04:17 +0000

Türk bilim adamı ve yazarı (Gelibolu 1882-İstanbul 1955). İlk ve orta öğrenimini İstanbul’da gören Abdülhak Adnan Adıvar, Tıbbiye’nin üçüncü sınıfındayken Berlin’e giderek yüksek öğrenimini orada tamamladı. Meşrutiyet’ten sonra İstanbul’a dönerek, Tıbbiye’de muallim muavinliği yapmaya başladı. Daha sonra iki yıl kadar aynı fakültenin müdürlüğünü yaptı. Trablusgarp savaşında Hilaliahmer (Kızılay) müfettişliğinde, Birinci Dünya Savaşı’nda Sıhhiye umum müdürlüğünde bulunup, Mütareke’de son Mebusan Meclisi’ne İstanbul’dan milletvekili seçildi, İstanbul işgal edilince eşi Halide Edip’le Anadolu’ya geçerek Kurtuluş Savaşı’na katıldı ve ilk BMM hükümetinde Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye vekilliğine (1920-21) getirildi. Daha sonra Dahiliye vekilliği yapıp, kurucuları arasında yer|aldığı|Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kapatılınca gözden düştü (1925). Eşinin tedavisi için İngiltere’de bulunduğu sırada (1926) İzmir suikastı dolayısıyla yokluğunda yargılanmaya başlanınca, Türkiye’ye dönmedi ve yargılama sonucunda aklandıysa da, Atatürk’ün ölümüne kadar bu küskünlüğü sürdü. Türkiye’ye dönünce (1939), İslâm Ansiklopedisi yazı kurulunun başına getirilip, 1950-1954 döneminde bağımsız milletvekilliği yaptı.

Adnan Adıvar, sürgün yıllarını eşinin de desteğiyle bilimsel çalışmalar yaparak geçirmiş, felsefe alanında yoğunlaşan araştırmalarıyla, günümüzde de yararlılığını yitirmemiş yapıtlar ortaya koymuştur. Özellikle Osmanlı dönemindeki bilimsel çalışmaların tarihini konu alan araştırmaları önemlidir.

Başlıca yapıtları: Osmanlı Türklerinde ilim (1943; ilk kez Fransızca olarak La Science Chez Les Turcs Ottomans adıyla Paris’te yayınlandı, 1939), Tarih Boyunca İlim ve Din (2 cilt, 1944), Farabi (1947), Dur, Düşün (denemeler, 1950), Bizans’ta Yüksek Mektepler (1953).