Nedir

Cıvanın Özellikleri, Cıva Nerede Bulunur, Cıva Ne İşe Yarar, Cıva Madeni, Cıvanın Ağırlığı, Cıvanın Öz Kütlesi Nedir

Şubat 6, 2012 | Kategori: Ansiklopedik Bilgiler

Periyodik çizelgenin IIB grubunda çinko ve kadmiyumla birlikte yeralan kimyasal element. Simgesi Hg, atom sayısı 80, atom ağırlığı 200,59 olan cıva parlak, sıvı halde, çok ağır bir metaldir: Aynı hacimdeki sudan 13,6 kez daha ağırdır ve taş, demir, hattâ kurşun, cıvanın üstünde yüzebilir. Eski Yunanlılar tarafından “sıvı gümüş”, eski Romalılar tarafından da “canlı gümüş” diye adlandırılmış olan cıvanın dilimizdeki adı, Farsça “hareketli, oynak” anlamında “cive” sözcüğünden kaynaklanır. Doğada bulunuşu. Yanardağ kökenli kayaçlarda az miktarda, tortul kayaçlardaysa daha bol bulunan cıvaya yerkabuğunda ton başına 0,5 gr oranında rastlanır. Çoğunlukla zincifre (cıva sülfür: HgS) filizi halindedir, ama serbest halde de bulunabilir.

Filizlerinden elde edilmesi oldukça kolaydır: Filiz, çıkarıldıktan sonra, oksijen eşliğinde 580 °C’ta ısıtılır; cıva buharı filizden ayrılır ve kükürt dioksit açığa çıkar. Nitrik asitle yıkanarak yoğunlaştırılan ve anlaştırılan metal, daha sonra damıtılır.

ilk kullanımları. Cıva bilinen ilk metaller arasında yeralmış ve bileşikleri tarih boyunca kullanılmıştır. Arkeologlar, yaklaşık olarak İ.Ö. 1500′den, kalma bir Mısır mezarında cıva bulmuşlardır. Eski Mısırlıların ve Çinlilerin de, çok eski tarihlerden başlayarak zincifreyi kırmızı boya maddesi olarak kullandıkları sanılmaktadır. Cıva birçok uygarlıkta da, kötü ruhları yatıştırmak ya da kovmak için kullanılmış, simyacılar, gizemli bir madde olduğunu sandıkları cıvayı, temel metalleri altına dönüştürme çabalarında kullanmışlardır. Yunanlıların ilaç olarak yararlandıkları cıvanın bileşikleri XV. yy.-XX.yy’ın ortaları arasında frenginin tedavisinde kullanılmıştır; son derece zehirli olduğu ve iyileştirici etkisi de kanıtlanmadığı için, günümüzde frengi tedavisinde başka ilaçlardan yararlanılmaktadır. Günümüzdeki kullanımı. Zehirliliği ve az bulunur olması nedeniyle, cıvanın kullanımı sınırlıdır. En yaygın kullanımlarından biri termostatlarda ve bazı alarm saatlerinde bulunan cıvalı devre anahtarlarıdır. Bu anahtarlar küçük bir boru ile bir uçta bulunan iki bağlantıdan oluşur. Boru, cıvanın biryanda toplanacağı biçimde eğilirse bağlantı kurulur ve devre tamamlanır; boru öbür yana eğilirse bağlantı kesilir, Cıva, termometrelerde kullanıma da çok elverişlidir, çünkü camı ıslatmaz ve ısıl genleşmesi değişmezdir. Basınç ölçen aygıtlarda çok sayıda sıvı kullanılabilire de, yüksek yoğunluğu nedeniyle az yer kaplayan cıva daha elverişlidir. Morötesi ışınım ve görülebilir ışığın güçlü ve ucuz bir kaynağı olan buharlı cıva lambaları da yaygın biçimde kullanılır. Ağır sıvıya gerek duyulan sanayilerde de cıvadan yararlanılır.

Cıvanın öbür metallerle alaşımlarına malgama (ya da amalgam) adı verilir. Metallerin cıva ya da cıva tuzları içinde çözünmesiyle oluşan malgamalar, tellür gibi ametallerle de oluşturulabilir. Gümüş ve altın malgamaları doğada bulunurlarsa da, malgamaların çoğu yapay olarak üretilir. Diş dolgularında kullanılan malgama, cıva içinde çözündürülmüş kalay ve gümüş (bazen altın) içerir. Ayna yapımında cama bir birim kalay ve üç birim cıva içeren malgama katılır.

Özellikleri. Oldukça tepkin (kolay tepkimeye giren) ve korozyona çok dirençli bir element olan cıva, -38,87 °C’ta ergir. Kaynama noktasına (346,72 °C) yakın ısıtıldığında, havada yükseltgenir ve cıva oksit (HgO) oluşur. Cıva oksit, 500 °C’ta cıva ve oksijene ayrışır (bu olay). Priestley ile K. Scheele’nin, oksijeni bulmalarına yol açmıştır). Cıva oksit, dış uzayın araştırılmasında yoğun ve verimli güç kaynağı olarak çok değerli olan cıva bataryalarında kullanılır.

Cıva bileşikleri. En kullanışlı cıva tuzları, cıva II klorür ile cıva sülfürdür. Cıva l klorür (HgCI, kalomel denir) beyaz, pek çözünmeyen bir tuzdur; elektrokimyada kullanılan kalomel elektrotlarında, ayrıca tıpta müshil ve idrar söktürücü olarak yaygın biçimde kullanılır. Cıva II klorür (HgCI2), çözünürlüğünün son derece yüksek olmasından ötürü çok zehirlidir, ve XIV. yy’dan başlanarak, kasıtlı zehirleme olaylarında kullanılmıştır. Günümüzde mikrop kırıcı olarak, öbür cıva bileşiklerinin hazırlanmasında ve mantar hastalığına karşı deri merhemlerinde kullanılmaktadır. Cıva sülfür, hem kırmızı, hem de amorf siyah biçimlerde bulunur. Kırmızı biçimi, boya maddesi olarak kullanılır. Cıva sülfür ayrıca, bazen dövme yapımında da kullanılır; ama derinin tahrişine ve lenf sisteminin zarar görmesine yol açar. Cıva fülminattan (Hg [ONC]2) mermilerde patlayıcı olarak yararlanılır. Cıva krom bir organik cıva bileşiğidir ve bakteri öldürücü olarak yaralarda kullanılır.

Cıva zehirlenmesi. İki çeşit cıva zehirlenmesi vardır: İvegen (akut) ve süreğen (kronik). İvegen zehirlenme, çözünür cıva tuzlarının yutulmasından kaynaklanır; bu tuzlar deriyi ve mukozayı şiddetle tahriş eder. İnsanların saf cıva yuttukları ve bundan kalıcı bir zarara uğramadıkları olaylar görülmüşse de, soluma yoluyla akciğerlere giren cıva buharı, ağır akciğer iltihabına ve ölüme neden olabilmektedir.

Az miktarda cıvanın belirli aralıklarla bedene girmesi, süreğen zehirlenmeye yol açar. Cıva madenlerinde, laboratuvarlarda ve cıva kullanılan işyerlerinde çalışanlarda sık görülen bir hastalıktır.

En zehirli cıva bileşikleri, yağda eriyenlerdir; çünkü bu özellik zehirin bedenin her yanına dağılmasına yardım eder. Metil cıva bileşikleri (sözgelimi dimetil cıva, [Hg (CH3)2]) en tehlikeli bileşikler arasında yeralırlar. Çevreye salınan cıva tuzları, anaerobik bakteriler tarafından sık sık metal metil cıva bileşiklerine dönüştürülebilir; bunlar da beslenme zinciriyle insanlara geçebilirler. Başka mikroorganizmalar da, metil cıva bileşiklerini çözünmeyen, dolayısıyla zararsız olan cıva sülfüre (HgS) dönüştürebilirler.

Yorum Ekle



Yazar Hakkında

Cumhuriyetin temel ilkelerine bağlı, her yönüyle bağımsız, kendi insanları ile barışık bir ülkede yaşama özlemini taşıyan bir yurtsever.

Arşiv Takvimi

Şubat 2012
Pts Sal Çar Per Cum Cts Paz
« Oca   Mar »
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
272829  

Eski Yazılar