Neden – Sonuç İlişkisi (I)
Nisan 26, 2010 | Kategori: Aydın KARA
NEDEN :
Kısaca varlaştırana neden denir! Üç ana başlıkta incelenebilir.
1 – Nesnel nedenler ve öznel nedenler :
Nesnel nedenler, insanın bilinç ve iradesi dışında ve bağımsız olarak etken olan nedenlerdir. Örneğin ilkel kabilelerin bilgisiz kalmasının nedeni böyle bir nesnellik içerir. Bilinç ve irade dışında, yaşam koşullarından kaynaklanır.
Öznel nedenler, nesnel nedenlerin insan bilinç ve iradesine yansımasına dayanan faaliyetlerdir. Örneğin insanların yemek konusundaki tercihleri, insanların bilinç ve iradesi sonucu ortaya çıkar.
2 – Temel nedenler ve temel olmayan nedenler :
Temel nedenler, bir etkinin zorunlu ve özsel nitelikleridir.
Temel olmayan nedenler, bir etkinin rastlantısal nitelikleridir.
Örneğin bir arabanın hareketi için temel neden motordur, temel olmayan neden ise sileceklerdir.
3 – Dış nedenler ve iç nedenler :
Dış nedenler, bir nesne ya da olaya başka bir neden ve/veya olaylarca yapılan etkilerdir.
İç nedenler, bir nesne ya da olayın geliştirici iç çelişkileridir.
Örneğin bir yumurtanın civcivleşmesi için ısı dış neden, tohumsa iç nedendir.
Dış ve iç nedenler birbirleriyle bağımlıdır. Birinin etkileyebilmesi diğerinin varlığına bağlıdır. Biri öbürüne dönüşebilir. Bir nesne ya da olayın dış nedeni başka bir nesne ya da olayın iç nedeni olabilir.
Bir nedenin etken olabilmesi ve bir etki meydana getirebilmesi için her zaman bazı koşulların oluşması gerekir. Bu koşullar gerçekleşmeden neden etken olamaz ve bir etki meydana getiremez. Örneğin bir arabanın hareketi için yol vs. gibi koşullar gereklidir. Ancak bunlar tek başına yeterli değildir. Bütün koşullar var olsa da araba, motor nedeni var olmadıkça hareket edemez. Nesne ya da olayın meydana gelebilmesi için neden gereklidir. Koşullar tıpkı nedenler gibi bir etkinin gerçekleşmesinde etken olabilirler. Ama bu etkenlik, neden gibi temel değil, rastlantısaldır.
Pratikte doğru yargılara varabilmek için nedenleri koşullardan ve temel olanı temel olmayandan ayırmak gereklidir. Bunları birbirine karıştırmak daima ve kesinlikle yanlış yargıları doğurur.
KOŞUL : Başka nesne ve olguları kendilerine bağımlı kılan nesne ve olgulara denir.
SONUÇ :
Herhangi bir olgu, olay ya da süreçten meydana gelen olgu, olay ya da süreçtir. Kısaca varlaşana denir.
Sonuç nedensellik ilişkisinin bir yanıdır. Örneğin bir arabanın bir yere çarpması bir sonuçtur, frenin bozulması nedendir.
Evrende her olgu, olay ve sürecin bir nedeni vardır. Nedensiz hiçbir şey yoktur. Bu genel bir yasadır.
Aydın KARA
