Memleket içinde ve İstanbul’da Milli Varlığa Düşman Kuruluşlar Nutuk

Memleket içinde ve İstanbul’da Milli Varlığa Düşman Kuruluşlar

Kurulma yolundaki bu dernekler dışında, memleket içinde daha başka birtakım dernek ve kuruluşlar da ortaya çıkmıştır. Bunlar arasında Diyarbakır (Belge : 8,9), Bitlis, Elazığ illerinde, İstanbul’dan idare edilen Kürt Teali Cemiyeti (⁸) vardı. Bu derneğin amacı yabancı devletlerin himayesi altında bir Kürt devleti kurmaktı.

Konya ve dolaylarında İstanbul’dan yönetilen Teali-i İslam Cemiyeti’nin (⁹) kurulmasına çalışıyordu. Memleketin hemen her tarafında İtilaf ve Hürriyet (¹⁰), Sulh ve Selamet (¹¹) Cemiyetleri de vardı.

İngiliz Muhipleri Cemiyeti

İstanbul’da çeşitli maksatlarla gizli ve açık olmak üzere kurulmuş, parti veya dernek adı altında bir takım kuruluşlar da vardı.

İstanbul’da önemli sayılabilecek kuruluşlardan biri (İngiliz Muhipleri Cemiyeti (¹²) idi. Bu addan, İngilizlere dost olanların kurduğu bir dernek anlaşılmasın. Bence, bu derneği kuranlar kendi şahıslarını ve kendi çıkarlarını gözetenler ile, kendi çıkarlarını gözetenler ile, kendi çıkarlarının korunma çaresini Lloyd George (Loyt Corc) hükümeti aracılığı ile İngiliz himayesini sağlamakta arayanlardır. Bu zavallıların, İngiliz Devleti’nin Osmanlı Devleti’ni bir bütün olarak korumak ve himaye etmek isteğinde olup olamayacağını bir defa olsun dikkate alıp almadıkları, üzerinde düşünülmeye değer.

Bu derneğe girenlerin başında Osmanlı Padişahı ve Halife-i Rûy-i Zemîn (¹³) unvanını taşıyan Vahdettin, Damat Ferit Paşa, Dahiliye Nazırı (¹⁴) olan Ali Kemal, Adil ve Mehmet Ali Beyler ile Sait Molla bulunuyordu. Dernekte Rahip Frew (Fru) gibi İngiliz milletinden bazı macera heveslileri de vardı. Yapılan işlemlerden ve gösterilen faaliyetlerden anlaşıldığına göre, derneğin başkanı Rahip Frew idi.

Bu derneğin iki yönü ve iki ayrı niteliği vardı. Biri açık yönü ve usulüne uygun teşebbüslerle İngiliz himayesini sağlama amacına yönelmiş olan niteliği idi. Öteki de gizli yönüydü. Asıl faaliyet ve bu gizli yöndeydi. Memleket içinde örgütlenerek isyan ve ihtilal çıkarmak, milli şuuru felce uğratmak, yabancı müdahalesini kolaylaştırmak gibi haince teşebbüsler, derneğin bu gizli kolu tarafından idare edilmekte idi. Sait Molla’nın derneğin açıktan yaptığı çalışmalarında olduğu gibi gizli çalışmalarında da ondan daha çok rol oynadığı görülecektir. Bu dernek hakkında söylediklerim, sırası geldikçe yapacağım açıklamalar ve gereğinde göstereceğim belgelerle daha kolay anlaşılacaktır.

(⁸) Kürtleri Yükseltme Derneği

(⁹) Müslümanlığı Yükseltme Derneği

(¹⁰) Uzlaşma ve Özgürlük Derneği

(¹¹) Barış ve Kurtuluş Derneği

(¹²) İngiliz Dostları Derneği

(¹³) Yeryüzünün Halifesi

(¹⁴) İçişleri Bakanı

Gazi Mustafa Kemal Atatürk

Kaynak : Nutuk